Alexandra Dijkstra gooide het roer om en staat nu voor de klas als docent Nederlands
Alexandra Vera Dijkstra (Utrecht, 7 november 1991) had een goede baan als floormanager bij de Zara in Amsterdam. Toch gooide ze het roer drastisch om. Zo staat ze nu voor de klas als docent Nederlands op het Houtens in Houten, een vmbo-school. Dijkstra bracht recent de verhalenbundel De verbazing voorbij uit, met dertig korte observaties van een beginnende vmbo-docent. Het boek toont niet alleen de mooie en grappige momenten, maar legt ook de werkdruk en emotionele belasting in het voortgezet onderwijs bloot. „Ik vind het vmbo echt een hele leuke doelgroep. Ik geef ze Nederlands, maar het gaat om iets veel groters.”
Elk jaar kiezen duizenden Nederlanders voor een carrièreswitch naar het onderwijs. Nu het lerarentekort verder oploopt, zijn zij-instromers bijzonder in trek. Soms zozeer dat scholen hen vrijwel direct aannemen. Alexandra Dijkstra is er daar één van. Ze staat inmiddels drie jaar voor de klas. Daarvoor werkte de Utrechtse als manager in de grootste Zara van Amsterdam. Destijds vond ze voldoening in collega's aansturen en iets aanleren. Bovendien waardeerde ze de afwisseling: geen dag in de retail was hetzelfde. Toch wilde ze iets anders. „Ik was daar eigenlijk diepongelukkig”, vertelt de 34-jarige Domstedeling. Daarom schakelde ze de hulp in van een jobcoach, die haar in een gesprek een baan in het onderwijs voorstelde.
Na dat gesprek fietste Dijkstra weer naar huis. Onderweg ontving ze een berichtje op LinkedIn van een onderwijsdetacheerder. Dat kon geen toeval zijn, dacht Dijkstra. Misschien moest ze de stap naar het onderwijs dan ook maar gewoon zetten. „En dan word je dus zij-instromer”, begint ze. „Ik zag erg op tegen het opnieuw gaan studeren, want die tijd had ik wel achter me gelaten. Opnieuw studeren vond ik heel intens, maar zonder diploma ging het niet lukken”, vertelt Dijkstra. En dus ging de knop al vrij snel om. „Ik moest een bevoegdheid halen: dan kan ik altijd vooruit.”
Onverwachte match met het vmbo
Zelf slaagde Dijkstra voor het vwo ('Ik weet nog dat ik Nederlands heel saai vond en veel boeken moest lezen') in de zomer van 2010. Nu geeft ze les aan leerlingen die een vmbo-diploma willen halen. „Waarom ik lesgeef op het vmbo? Ik dacht eerst: die doelgroep is voor mij niet weggelegd, dit is te ingewikkeld.” Later bleek Dijkstra echter een goede match met deze leerlingenpopulatie. Iets dat overigens duidelijk werd tijdens een onverwacht pittige 'proefles'.
Om immers voor de docentenopleiding aangenomen te worden, moest Dijkstra eerst een soort auditie doen. „Ik moest voor een 3-havoklas een les gaan geven, terwijl ik nog nooit voor een klas had gestaan.” Maar wat ze op dat moment niet wist, was dat deze groep geïnstrueerd was om zich juist te misdragen. „Die leerlingen gedroegen zich allemaal verschrikkelijk: ze zaten te bellen, te appen, chips te eten, door mij heen te praten en ruzie te maken met elkaar. Het was zo’n chaos, waardoor ik niet aan lesgeven toekwam. Ik moest dus eerst orde scheppen voordat ik überhaupt iets kon doen.”
En dat laatste lukte. Na afloop van die bewuste les werd Dijkstra daarom door een lesobservator geprezen om haar duidelijkheid en omdat ze weinig ruimte liet aan het wangedrag van de leerlingen. Volgens hem paste Dijkstra zelfs perfect bij het lesgeven op het vmbo. „Ik denk dat hij gelijk heeft. Ik vind het vmbo echt een hele leuke doelgroep. Ik geef ze Nederlands, maar het gaat om iets veel groters”, vertelt ze, doelend op onder meer de grote pedagogische uitdagingen. Voor Dijkstra is het immers belangrijker om leerlingen iets mee te geven over het leven of over hoe ze met anderen moeten omgaan, dan dat ze precies weten wanneer ze -dt moeten schrijven.
Lesgeven is écht een vak
Lesgeven gaat haar nu in de meeste klassen makkelijk af. In andere klassen vindt ze het soms 'nog echt heel moeilijk' en moet ze haar lessen tot in de puntjes voorbereiden. Door verschillende werkvormen in haar lessen te gebruiken, in te zetten op de relatie met de leerlingen en het zweet bij hen op de rug te krijgen in plaats van bij haarzelf, weet zij haar lessen vaak tot een goed einde te brengen. „Daarom is lesgeven écht een vak. Het is belangrijk een plan te hebben. Je moet leren hoe je voor een groep moet staan en hoe je leerlingen moet aansturen. In boeken kan wel staan hoe het moet, maar je moet het oefenen en doen. Al helpt het wel om er aanleg voor te hebben. Want als je ook maar een beetje onzeker bent, dan voelen ze dat en is het heel moeilijk om weer grip op de groep te krijgen.”
Humor in het vmbo
Daarbij is voor vmbo-docenten humor onmisbaar. „Ik denk dat het heel lastig is om zonder humor te overleven in het vmbo. Ruimte maken voor grapjes helpt heel erg”, stelt ze. Niet verwonderlijk dat haar bundeltje De verbazing voorbij ook tal van humoristische situaties in het vmbo bevat. Zo schrijft Dijkstra over een leerling die een toets bewust maar tot en met vraag 17 maakte in plaats van 34, omdat hij het tot de zeventiende vraag wel genoeg vond. Een andere leerling wilde niet meer met Dijkstra praten, omdat ze in de les haar jas niet mocht dragen. En dan was er nog de leerlinge die vertelde dat haar date verscheen met een ander meisje dat zijn andere date bleek te zijn.
Veel mensen vinden de verhalen grappig en herkenbaar. „Ik heb boekjes bij laten maken omdat ik er zo veel had verkocht. Ik heb bovendien wel weer wat nieuwe scenario’s in mijn hoofd, maar ik weet niet of er een deel twee komt. ”
De werkdruk viert hoogtij
Maar Nederlands is een schoolvak met een hoge werkdruk, erkent ook de Utrechtse. Een docent Nederlands is over het algemeen overbelast. Zelfs het nakijkwerk van het eindexamen (mavo, havo en vwo) – waarbij docenten Nederlands eindelijk eens geen betogen, beschouwingen of uiteenzettingen hoeven te corrigeren – wordt door Cito zelf als 'zeer correctie-intensief' bestempeld. Veel docenten maken gedurende het grootste deel van het jaar extra uren. Dijkstra, naast docent ook nog sectievoorzitter, mentor en werkplekbegeleider, ontkent daar niets van. „Het is écht een drukke baan.”
Daarbij maakt een ander fenomeen de werkdruk nog ingewikkelder, stelt ze. „We hebben te maken met gedrag dat we niet eerder hebben gezien. Het kost veel energie om dat te begrenzen.” Tegelijkertijd is de docente pragmatisch omtrent al haar nakijkwerk: „Hoe vaker je tegen anderen zegt dat je het druk hebt, hoe drukker je het voor jezelf maakt. Ik ben meer van de handen uit de mouwen steken en werken. Dan krijg je óók dingen gedaan.”
Loskoppelen van leerlingen in vakanties
Tegenover die hoge werkdruk staan voor de docente liefst 55 vakantiedagen per schooljaar. Van iedereen die zij nu spreekt over haar onderwijsswitch hoort ze het: ‘Je hebt nu zó veel vakantie.’ Maar Dijkstra vindt alle vakanties geheel terecht. „Dat is ter compensatie voor werken in de weekenden en avonduren. Je moet je bovendien kunnen loskoppelen van de leerlingen. In de kerstvakantie droom ik de eerste anderhalve week nog over alle kinderen en over werk. In de zomervakantie lukt het me wél om echt los te kunnen komen van werk. Je bent als docent continu bezig en moet continu ‘aan’ staan.”
Dankzij die voldoening hoopt Dijkstra de komende jaren nog voor de klas te staan. Is ze er op één moment toch klaar mee, dan stopt ze direct. Voor de 34-jarige zij-instromer gaat haar boek bovendien over meer dan observaties alleen: „Ik hoop mensen samen te brengen door over onderwijs te blijven schrijven. Dat was de hele bedoeling van het boekje.”